Teksty · Gdzie czytać za darmo
Gdzie czytać Hermetica za darmo:
rejestr legalnych skanów
Pełny polski przekład Corpus Hermeticum, który można legalnie i za darmo pobrać jako PDF, to monografia Anety Tylak z 2021 roku w otwartym dostępie; po angielsku cały Corpus z Asclepiusem daje drugi tom Thrice-Greatest Hermes Meada (1906). Pozostałe darmowe i legalne kopie to głównie skany starych wydań: łaciny Ficina (Ferrara, 1472), greki Turnèbe’a (1554), angielskich przekładów Everarda (1650) i Chambersa (1882) oraz dwóch pierwszych tomów Scotta (1924-1925); przy każdym podajemy bibliotekę lub repozytorium, rekord i status prawny, a Polona dokłada skany krakowskiego komentarza Rossellego do Pimandra i Asclepiusa (1584-1590). Krytyczny tekst Nocka i Festugière’a oraz przekład Copenhavera są chronione, więc darmowy PDF któregokolwiek z nich nie jest autoryzowaną kopią.
Corpus Hermeticum w PDF nie musi pochodzić z pirackiej strony: starsze wydania, od łacińskiego przekładu Marsilia Ficina z lat 70. XV wieku po Hermetica Waltera Scotta z 1924 roku, są w domenie publicznej w Stanach Zjednoczonych i w całej Unii Europejskiej, także w Polsce, a w sieci są ich legalne skany, najczęściej z bibliotek, które mają te egzemplarze. Z nowszymi wydaniami naukowymi jest inaczej. Krytyczny tekst A. D. Nocka i A.-J. Festugière’a (1945-1954) i angielskie Hermetica Briana Copenhavera (1992) są chronione prawem autorskim, więc darmowy plik pod którymkolwiek z tych nazwisk nie jest autoryzowaną kopią. Ta strona to rejestr legalnych kopii: przy każdym tekście hermetycznym podajemy wydanie, zawartość, bibliotekę, która je przechowuje, sygnaturę lub rekord, link i status prawny. Linki sprawdziliśmy 31 października i 1 listopada 2026 roku.
Dlaczego za darmo są stare wydania
O tym, co wolno udostępnić, decydują daty, a daty dzielą Hermetica na dwie grupy. W Stanach Zjednoczonych wszystko, co wydano przed 1931 rokiem, jest dziś w domenie publicznej; według zestawienia Biblioteki Uniwersytetu Cornella (aktualizacja z 1 stycznia 2026 roku), z jednym zastrzeżeniem dotyczącym części książek obcojęzycznych. W Wielkiej Brytanii ochrona wygasa 70 lat po końcu roku, w którym autor zmarł (Copyright, Designs and Patents Act 1988, s. 12), a Unia Europejska stosuje te same 70 lat, choć Hiszpania zachowuje 80 lat dla autorów zmarłych przed 7 grudnia 1987 roku (ustawa o własności intelektualnej, tekst jednolity z 1996 roku, czwarty przepis przejściowy). W Polsce majątkowe prawa autorskie gasną 70 lat po końcu roku śmierci twórcy (ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych, art. 36 pkt 1 i art. 39). Według bibliotecznych kartotek wzorcowych G.R.S. Mead zmarł w 1933 roku, a Walter Scott w 1925, więc ich przekłady są wolne po obu stronach Atlantyku, także w Hiszpanii.
Darmowa kopia ma swoją cenę: wiek. Mead (1906) i Scott (1924) tłumaczyli przed krytycznym wydaniem Nocka i Festugière’a (1945), a Scott brał w nawiasy słowa, które sam dopisał, i ustępy, które przestawił na podstawie koniektury (1924, t. I, s. 24). Druki renesansowe pokazują, jak czytano tekst, a nie tekst, który dziś cytują badacze. Darmowa kopia wystarczy do lektury; zanim jednak oprzesz na jakimś ustępie argument, sprawdź go w tekście krytycznym (jak traktujemy przekłady sprzed tego tekstu, wyjaśnia strona o naszej metodzie).
Rejestr: darmowe kopie, wydanie po wydaniu
Jeden wiersz to jedno wydanie. W kolumnie „Status” powtarzamy oznaczenie praw, które biblioteka dołącza do skanu, jeśli je dołącza („Public Domain Mark” to międzynarodowy znak domeny publicznej); samo „domena publiczna” znaczy, że książka jest dość stara po obu stronach Atlantyku. CH to Corpus Hermeticum, SH to wyimki hermetyczne zachowane u Stobajosa.
| Tekst | Wydanie (wydawca, miejsce, rok) | Zawartość | Biblioteka lub repozytorium | Sygnatura lub rekord | Darmowa kopia | Status |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Corpus Hermeticum | Marsilio Ficino (łacina), Treviso: Gerardus de Lisa, 18 grudnia 1471 | Pierwszy druk łacińskiego przekładu CH I-XIV, czyli Pimandra; 56 kart | 63 egzemplarze lub fragmenty w zbiorach publicznych | GW 12310; ISTC ih00077000 | Nie udało nam się otworzyć żadnej; rekord GW | Domena publiczna; tylko katalog |
| Corpus Hermeticum | Ficino (łacina), Ferrara: Andreas Belfortis, 8 stycznia 1472 | Ten sam przekład, drugi druk; 40 kart | Bayerische Staatsbibliothek, Monachium | 4 Inc.c.a. 33 m; GW 12311 | skan MDZ | Public Domain Mark |
| Corpus Hermeticum | Adrien Turnèbe (grecki, editio princeps), Paryż, 1554 | Grecki tekst CH I-XIV jako Poemander, z dołączonymi pod tym tytułem trzema wyimkami ze Stobajosa (Scott 1924, t. I, s. 34), i XVI-XVIII jako Aesculapii definitiones, z łaciną; karta tytułowa na obrazie 7 | Bayerische Staatsbibliothek; drugi egzemplarz: Uniwersytet Johnsa Hopkinsa | Res/4 A.gr.b. 690; JHU PA3998.H5 1554 | skan MDZ; egzemplarz JHU | No Copyright, non-commercial use (MDZ) |
| Corpus Hermeticum | François Foix de Candale (Flussas), Bordeaux: Simon Millanges, 1574 | Grecko-łaciński Pimandras: CH I-XIV, „Caput XV” złożony z trzech wyimków ze Stobajosa i wyciągu z Sudy, potem CH XVI (Scott 1924, t. I, s. 17, 34) | BIU Santé, Paryż, Bibliothèque de pharmacie | RES 22176 | Medica; Internet Archive | Licence Ouverte (Etalab) |
| Corpus Hermeticum | Francesco Patrizi (łacina), w Nova de universis philosophia, Ferrara: Mamarellus, 1591; przedruk wenecki, 1593 | Traktaty i fragmenty Hermesa w łacinie Patriziego, po wyroczniach Zoroastra; karta 3 działu Hermesa to obraz 433 skanu z 1591 roku | Bayerische Staatsbibliothek; 1593: Biblioteca Nazionale Centrale, Rzym | 2 Ph.u. 58 | 1591, MDZ; 1593, Internet Archive | 1591: No Copyright, non-commercial use; 1593: Public Domain Mark |
| Corpus Hermeticum | John Everard (angielski), Londyn: Robert White dla Thomasa Brewstera i Gregory’ego Moule’a, 1650 | The Divine Pymander w 17 księgach: CH I-XIV w innym układzie i trzy wyimki ze Stobajosa; Everard idzie za tekstem i układem Patriziego (Scott 1924, t. I, s. 43, przyp. 3) | Wellcome Collection, Londyn | Internet Archive b30329619 | egzemplarz Wellcome; według rekordu brak s. 3-14 (większości księgi pierwszej) | Public Domain Mark |
| Corpus Hermeticum | Gustav Parthey (grecki), Berlin: Fr. Nicolai, 1854 | Hermetis Trismegisti Poemander: grecki tekst CH I-XIV z poprawioną wersją łacińską pod tekstem; w tym samym skanie jest oprawiona niezwiązana z nim książka z 1859 roku | Uniwersytet Michigan (skan Google) | Internet Archive poemander00trisgoog | egzemplarz z Michigan | Domena publiczna |
| Corpus Hermeticum | Richard Reitzenstein, Lipsk: Teubner, 1904 | Poimandres, studium, a w dodatku krytyczny tekst grecki CH I, XIII i XVI-XVIII (Scott 1924, t. I, s. 45) | University of Toronto, Robarts Library | AAA-2270 | egzemplarz z Toronto | Domena publiczna |
| Corpus Hermeticum, Asclepius, wyimki ze Stobajosa | Louis Ménard (francuski), Paryż: Didier, 1866 | Hermès Trismégiste: CH I-XIV, Asclepius (s. 113-172), wyimki ze Stobajosa i fragmenty, CH XVI-XVIII (od s. 285) | Uniwersytet Michigan (skan Google) | Internet Archive hermstrismgiste00mngoog | egzemplarz z Michigan | Domena publiczna |
| Corpus Hermeticum, wyimki ze Stobajosa | John David Chambers (angielski), Edynburg: T. & T. Clark, 1882 | The Theological and Philosophical Works of Hermes Trismegistus, „translated from the original Greek”: CH I-XIV jako Poemandres, wyimki ze Stobajosa, świadectwa Ojców Kościoła | Wellcome Collection, Londyn | Wellcome b24875569 | Wellcome; Internet Archive | Public Domain Mark |
| Corpus Hermeticum, Asclepius, wyimki ze Stobajosa | G.R.S. Mead (angielski), Londyn i Benares: Theosophical Publishing Society, 1906 | Thrice-Greatest Hermes: t. I prolegomena; t. II Corpus i Asclepius (s. 307-390); t. III wyimki ze Stobajosa i fragmenty | University of Toronto, Robarts Library | AGZ-7733 | t. I, t. II, t. III | Domena publiczna |
| Corpus Hermeticum, Asclepius, wyimki ze Stobajosa | Walter Scott (grecki, łacina, angielski), Oksford: Clarendon Press, 1924-1926 | Hermetica, t. I (1924), teksty i przekład: Corpus w układzie Scotta, Asclepius i wyimki ze Stobajosa (od s. 380); t. II (1925), komentarz do Corpus; t. III (1926), komentarz do Asclepiusa i wyimków, do druku doprowadził A. S. Ferguson, który dodał przedmowę i nieliczne przypisy | Uniwersytet Turyński, Biblioteca delle Facoltà di Lettere e Filosofia (pieczęć w skanie t. I); w 2018 roku dodane do kolekcji turyńskich bibliotek humanistycznych w Internet Archive | Internet Archive ScottHermeticaVolOne, VolTwo, VolThree (rekordy nie podają biblioteki) | t. I, t. II, t. III | T. I-II: domena publiczna w USA (wydane przed 1931 rokiem) oraz w Wielkiej Brytanii i UE (Scott zmarł w 1925 roku). T. III: domena publiczna w USA; dodatki Fergusona są jego utworem, a zmarł on w 1958 roku |
| Asclepius | Dorothee Gall (red.), Tybinga: Mohr Siebeck, 2021 (SAPERE 38) | Tekst łaciński z przekładem niemieckim i przypisami; rozdziały koptyjskie w niemieckim przekładzie Joachima Quacka | Mohr Siebeck (wydawca) | DOI 10.1628/978-3-16-160108-8 | e-book PDF | Otwarty dostęp, CC BY-NC-ND 4.0 |
| Wyimki ze Stobajosa | Curt Wachsmuth (t. I-II, 1884) i Otto Hense (t. III, 1894), Berlin: Weidmann | Ioannis Stobaei Anthologium, grecka antologia, która przechowała 29 wyimków hermetycznych (t. I-III) | University of Toronto, Robarts Library | AAM-4888 | t. I-II, t. III | Domena publiczna |
| Tablica Szmaragdowa | Robert Steele i Dorothea Waley Singer, Proceedings of the Royal Society of Medicine 21 (1928), s. 485-501 | „The Emerald Table”: łaciński przekład, zapewne z początku XII wieku, arabskiego zbioru komentarzy do Tablicy, wraz ze studium | PubMed Central | PMC2101974 | skany stron i PDF | Bezpłatny dostęp; otwartej licencji nie podano |
| Tablica Szmaragdowa | E. J. Holmyard, Nature 112 (1923), s. 525-526 | „The Emerald Table”, dwustronicowa notka | Nature (wydawca) | doi:10.1038/112525a0 | Nie znaleźliśmy; strona wydawcy | Tylko katalog |
| Tablica Szmaragdowa | Julius Ruska, Heidelberg: Carl Winter, 1926 | Tabula Smaragdina: Tablica w wersji arabskiej i łacińskiej; jedyny skan biblioteczny to nadbitka rozdziału VIII, s. 163-176 | Wellcome Collection, Londyn | Internet Archive b30625865 | rozdz. VIII | Wellcome dołącza oznaczenie In Copyright; Ruska zmarł w 1949 roku |
| Musaeum Hermeticum | Frankfurt nad Menem: Lucas Jennis, 1625 | Dziewięć łacińskich traktatów alchemicznych, ostatni to traktat Lambspringa | SLUB Drezno | Chem.359,misc.1 | skan SLUB | Public Domain Mark |
| Musaeum Hermeticum | Frankfurt nad Menem: Hermann à Sande, 1678 (rytowana karta tytułowa z 1677 roku) | Wydanie poszerzone, 21 traktatów | ETH-Bibliothek, Zurych; Getty Research Institute | Rar 8231; Internet Archive musaeumhermeticu00meri | e-rara, egzemplarz Getty | Public Domain Mark (e-rara) |
| Picatrix | David Pingree (red.), Londyn: Warburg Institute, 1986 | Krytyczne wydanie wersji łacińskiej (Studies of the Warburg Institute 39) | Warburg Library Commons | bn999672v | Chroniony; darmowy PDF od wydawcy | |
| Picatrix | Hellmut Ritter i Martin Plessner, Londyn: Warburg Institute, 1962 | Przekład niemiecki z arabskiego (Studies of the Warburg Institute 27) | Warburg Library Commons | v979v304g | Chroniony; darmowy PDF od wydawcy | |
| Kybalion | „Trzech Wtajemniczonych” (Three Initiates), Chicago: Yogi Publication Society, 1908 | Pełny tekst książki nurtu New Thought, nie starożytnej | Project Gutenberg | e-book 14209 | Gutenberg | Domena publiczna w USA |
Darmowe przekłady po polsku i po hiszpańsku
Polszczyzna ma to, czego brakuje hiszpańszczyźnie: pełny współczesny przekład na otwartej licencji. Monografia Anety Tylak z 2021 roku zawiera przekład wszystkich siedemnastu greckich traktatów, razem z tekstem greckim, a przekłady w czasopismach dokładają pojedyncze traktaty, wyimki ze Stobajosa i księgę I Picatrix. Po hiszpańsku za darmo są tylko dwie meksykańskie prace dyplomowe z 1985 roku: jedna o traktacie X (Klucz), druga o Asclepiusie.
| Tekst | Wydanie (wydawca, miejsce, rok) | Zawartość | Biblioteka lub repozytorium | Sygnatura lub rekord | Darmowa kopia | Status |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Corpus Hermeticum, wszystkie 17 traktatów | Aneta Tylak (polski), Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, 2021 | CH I-XIV i XVI-XVIII według tekstu Nocka, z tekstem greckim, w ramach monografii | Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego | hdl 11089/53233; DOI 10.18778/8220-500-8 | repozytorium | Otwarty dostęp, CC BY-NC-ND 4.0 |
| CH XVI | Aneta Tylak (polski), Collectanea Philologica 17 (2014), s. 29-36 | Definicje Asklepiosa dla króla Ammona, z krótkim komentarzem | Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego | hdl 11089/6124 | Darmowy PDF; licencja nie podana | |
| CH I, IV, VI, VII, XIII | Wincenty Myszor (polski), Studia Theologica Varsaviensia, 1977-1979 | Przekłady z greki, każdy ze wstępem i komentarzem | BazHum | 15/1 (1977), s. 205-216; 16/1 (1978), s. 189-196; 16/2 (1978), s. 241-247; 17/1 (1979), s. 245-256 | 1977, 1978/1, 1978/2, 1979 | Darmowe PDF-y |
| CH VIII | Agata Ewa Sowińska (polski), Vox Patrum 79 (2021), s. 541-552 | Przekład ze wstępem i komentarzem | Vox Patrum (strona czasopisma) | DOI 10.31743/vp.12276 | artykuł | CC BY-ND 4.0 |
| SH 11 | Agata Ewa Sowińska (polski), Vox Patrum 81 (2022), s. 233-280 | Przekład nauki Hermesa ujętej w 48 punktach | Vox Patrum (strona czasopisma) | DOI 10.31743/vp.13018 | artykuł | CC BY-ND 4.0 |
| Picatrix, księga I | Joanna Komorowska (polski), Terminus 17, z. 1 (2015), s. 147-199 | Księga I według łaciny Pingree’go, z prologiem | ejournals.eu | Terminus 17/1 | artykuł | Otwarty dostęp; licencja nie podana |
| CH X | Marcela Lechuga Téllez (hiszpański), praca dyplomowa, UNAM, Meksyk, 1985 | Corpus Hermeticum: Tratado X, La llave, przekład z tekstu Nocka i Festugière’a | UNAM, Dirección General de Bibliotecas | TES01000011376 | rekord i PDF | Do czytania za darmo; rekord: CC BY-NC-ND 4.0, PDF: wszelkie prawa zastrzeżone |
| Asclepius | María Luisa Hernández Ibar (hiszpański), praca dyplomowa, UNAM, Meksyk, 1985 | Asclepio: su tiempo y sus temas: tekst łaciński z przekładem hiszpańskim obok, wstęp i przypisy | UNAM, Dirección General de Bibliotecas | TES01000011375 | rekord i PDF | Do czytania za darmo; rekord: CC BY-NC-ND 4.0, PDF: wszelkie prawa zastrzeżone |
Z polskich zbiorów: Polona i czasopisma
Polona, biblioteka cyfrowa Biblioteki Narodowej, ma skany dwóch druków, które wiążą Hermesa z Krakowem, i studium Tadeusza Zielińskiego; wszystkie trzy oznacza jako domenę publiczną. Paryskie wydanie z 1505 roku, przygotowane przez Jacques’a Lefèvre d’Étaples, drukuje obok Pimandra Ficina i Asclepiusa Crater Hermetis Lodovica Lazzarellego, a kolofon wymienia wśród korektorów Jana Schillinga z Krakowa.
Niespełna osiemdziesiąt lat później franciszkanin Annibale Rosselli, profesor teologii i filozofii u bernardynów w Krakowie, ogłosił w krakowskiej Drukarni Łazarzowej wielotomowy komentarz do Pimandra i Asclepiusa (1584-1590). Zieliński wydał Hermesa Trismegistosa w Zamościu w 1920 roku, a rok później drugie, niezmienione wydanie pod tytułem Hermes Trzykroć-Wielki. Zmarł w 1944 roku, więc w Polsce jego tekst jest wolny od 1 stycznia 2015 roku. Wznowienie wydawnictwa Armoryka z 2017 roku Polona oznacza jednak jako publikację chronioną: darmową kopią jest skan z lat 1920-1921, nie nowe wydanie.
Dwa nowsze przekłady, ogłoszone w czasopismach, są w tabeli poniżej.
| Tekst | Wydanie (wydawca, miejsce, rok) | Zawartość | Biblioteka lub repozytorium | Sygnatura lub rekord | Darmowa kopia | Status |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Pimander, Asclepius, Crater Hermetis | Jacques Lefèvre d’Étaples (red.), Paryż: Henri Estienne, kwiecień 1505 | Łaciński Pimander w przekładzie Ficina, Asclepius i Crater Hermetis Lazzarellego; kolofon wymienia wśród korektorów Jana Schillinga z Krakowa; 81 [właśc. 82] karty | Biblioteka Narodowa, Warszawa | SD XVI.Qu.3535 adl. | Polona | Domena publiczna (Polona) |
| Pimander i Asclepius z komentarzem | Annibale Rosselli, Kraków: Drukarnia Łazarzowa, 1584-1590 | Pymander Mercurii Trismegisti cum commento: księgi I-V (1584-1586) i księga VI, pierwsza o Asclepiusie (1590) | Biblioteka Narodowa; egzemplarze Biblioteki Jagiellońskiej także w Polonie | ks. I: SD XVI.F.146; ks. VI: SD XVI.F.1037 adl. | ks. I, ks. VI | Domena publiczna (Polona) |
| Studium o Hermesie | Tadeusz Zieliński, Zamość: Zygmunt Pomarański i Spółka, 1920; wydanie drugie niezmienione, 1921 | Hermes Trismegistos (w wydaniu drugim Hermes Trzykroć-Wielki), z cyklu „Współzawodnicy chrześcijaństwa”; 89 stron | Biblioteka Narodowa | II 133.100; II 525.633 A | 1920, 1921 | Domena publiczna (Polona); autor zmarł w 1944 roku |
| Wstęp Ficina do Pimandra | Mieszek Jagiełło (polski), Roczniki Humanistyczne 69, z. 3 (2021), s. 31-46 | Przekład Argumentum, wstępu, którym Ficino poprzedził swój łaciński przekład, z komentarzem | Roczniki Humanistyczne (strona czasopisma) | DOI 10.18290/rh21693-2 | artykuł | CC BY-NC-ND 4.0 |
| SH 2A-2B | Aneta Tylak (polski), Collectanea Philologica 26 (2023), s. 91-103 | „O prawdzie”: przekład drugiego wyimka hermetycznego ze Stobajosa, z komentarzem | Collectanea Philologica (strona czasopisma) | DOI 10.18778/1733-0319.26.08 | artykuł | CC BY-NC-ND 4.0 |
Od której kopii zacząć
Po polsku zacznij od Anety Tylak (2021): to jedyny pełny polski przekład legalnie dostępny za darmo, jaki znaleźliśmy, wydany razem z tekstem greckim. Po angielsku otwórz drugi tom Meada w egzemplarzu z Toronto; w tym samym tomie jest Asclepius. W USA wszystkie trzy tomy są też w pełnym widoku w HathiTrust (rekord 001381148), oznaczone jako domena publiczna tylko w USA, więc gdzie indziej serwis może ich nie pokazać. Od którego traktatu zacząć, podpowie nasz przewodnik traktat po traktacie.
Jeśli czytasz po francusku, sam Scott odsyła cię do Ménarda: „Tym, którzy chcą poznać hermetystów, ale nie czytają po grecku ani po łacinie, należy, jak sądzę, polecić książkę Ménarda przed każdą inną pracą na ten temat, jaka dotąd się ukazała” (1924, t. I, s. 44; w naszym przekładzie z angielskiego). Zaznacza też, że Ménard oddaje to, co uważał za myśl autora, a nie jego słowa.
Żeby sprawdzić grekę, sięgnij po krytyczny tekst Reitzensteina z 1904 roku tam, gdzie istnieje, czyli dla traktatów I, XIII i XVI-XVIII; przy pozostałych zacznij od editio princeps Turnèbe’a z 1554 roku, nie od Partheya. Scott uznał informacje Partheya o rękopisach za niewiarygodne, a jego wydanie za „bezużyteczne, jeśli nie mylące” dla każdego, kto ma dostęp do tekstu z 1554 roku (1924, t. I, s. 44; w naszym przekładzie).
Jeśli chcesz zobaczyć, co mieli w rękach czytelnicy od renesansu po XVII wiek, otwórz łacinę Ficina w druku z Ferrary z 1472 roku, łacinę Patriziego z 1591 roku i angielski przekład Everarda z 1650 roku, który idzie za tekstem i układem Patriziego, nie Ficina (Scott 1924, t. I, s. 43, przyp. 3). Tę historię opowiada strona Corpus Hermeticum; rejestr daje do niej książki.
Asclepius, wyimki ze Stobajosa i Tablica Szmaragdowa
Przy Asclepiusie darmowe wydanie, po które warto sięgnąć, jest nowe: łaciński tekst Dorothee Gall z przekładem niemieckim (2021), w otwartym dostępie; tom zawiera też niemiecki przekład rozdziałów koptyjskich pióra Joachima Quacka. Grecki tekst wyimków ze Stobajosa jest w wydaniu Wachsmutha i Hensego; nasza strona o nich podaje tom i stronę każdego z 29 wyimków, a dopiero z tym spisem skany stają się użyteczne.
Tablica Szmaragdowa nie ma starożytnego tekstu greckiego, który dałoby się zeskanować, więc za darmo jest przede wszystkim literatura naukowa. Artykuł Steele’a i Singer, wygłoszony 2 listopada 1927 roku, publikuje przekład „sporządzony zapewne na początku XII wieku z arabskiego zbioru objaśnień i komentarzy” do Tablicy, jako uzupełnienie studium Ruski o Tablicy „w jej postaci arabskiej i łacińskiej” (1928, s. 485; w naszym przekładzie z angielskiego). PubMed Central udostępnia go jako skany stron i PDF.
Alchemia, magia astralna i książka z 1908 roku
Musaeum Hermeticum to antologia łacińskich traktatów alchemicznych, a nie starożytne Hermetica; zarówno pierwsze wydanie z 1625 roku, jak i poszerzone z 1678 roku są zeskanowane ze znakiem Public Domain Mark. Instytut Warburga udostępnia bezpłatne PDF-y obu swoich tomów Picatrix, choć są chronione: łacińskiej edycji Pingree’go (1986) i niemieckiego przekładu z arabskiego, który przygotowali Ritter i Plessner (1962). Kybalion (Chicago, 1908) jest w domenie publicznej w Stanach Zjednoczonych i jest bezpłatnie dostępny w Projekcie Gutenberg. Wolny jest dzięki dacie, a ta data mówi najwięcej: to książka współczesna.
Jak odróżnić legalną kopię od pirackiego PDF-u
Gdy 31 października 2026 roku wpisaliśmy w wyszukiwarkę „corpus hermeticum pdf”, pierwsza strona wyników mieszała bibliotekę na abonament, strony z plikami w domenach bez związku z biblioteką czy wydawcą i PDF nazwany tytułem przekładu Copenhavera w domenie uniwersyteckiej, która nie należy do jego wydawcy. Rozdzielą je cztery pytania.
- Czyja jest książka? Legalny skan podaje bibliotekę i sygnaturę albo rekord katalogowy. Ma je prawie każdy wiersz rejestru; przy tomach Scotta bibliotekę wskazuje tylko skan tomu I, pieczęcią biblioteki Uniwersytetu Turyńskiego.
- Ile ma lat? Przekład wydany po 1930 roku, którego tłumacz zmarł mniej niż 70 lat temu, jest z reguły nadal chroniony w Stanach Zjednoczonych i w Europie, także w Polsce. Za darmo bywa tylko wtedy, gdy udostępnił go wydawca, jak zrobiły to Instytut Warburga, Uniwersytet Łódzki i Mohr Siebeck.
- Co mówi oznaczenie praw? Szukaj przy skanie znaku Public Domain Mark, licencji Creative Commons albo formuły „No Copyright, non-commercial use”; w Polonie: „Domena Publiczna”.
- Czy strona pasuje do książki? PDF przekładu Copenhavera na stronie, która nie jest ani Cambridge University Press, ani biblioteką, nie jest autoryzowaną kopią.
Czego brakuje i dlaczego
Pierwszy druk łaciny Ficina (Treviso, 18 grudnia 1471) przetrwał w 63 egzemplarzach lub fragmentach w zbiorach publicznych według Gesamtkatalog der Wiegendrucke (GW 12310), który wymienia też cyfrową kopię w Bibliotece Uniwersyteckiej w Uppsali i odsyła do niej przez Gallikę (ark:/12148/bpt6k60830b). Gallica odrzuciła nasze zapytania, więc tej kopii nie potwierdziliśmy, a rejestr odsyła do druku z Ferrary z 1472 roku. Notkę Holmyarda z 1923 roku znaleźliśmy tylko na stronie wydawcy. Z Tabula Smaragdina Ruski jedynym skanem bibliotecznym, jaki znaleźliśmy, jest rozdział VIII, choć Ruska zmarł w 1949 roku, a książka nie jest już chroniona w Stanach Zjednoczonych ani w krajach Unii, które stosują 70 lat; w Hiszpanii, gdzie obowiązuje 80 lat, ochrona trwa do końca 2029 roku.
Polskie przekłady wydane drukiem są chronione i nie znaleźliśmy ich w otwartym dostępie: Boski Pymander Agaty Staszewskiej (Sandomierz: Armoryka, 2012), przełożony z angielskiej wersji Everarda, nie z greki; Corpus hermeticum Henryka Pietruszczaka (Zgorzelec, 2015); Asclepius Kazimierza Pawłowskiego w tomie pism Apulejusza (Warszawa: PWN, 2002). Legalnie i za darmo przeczytasz je w bibliotece: cyfrową kopię Boskiego Pymandra Polona udostępnia w czytelniach Biblioteki Narodowej i na terminalach Academiki.
Po hiszpańsku nie znaleźliśmy pełnego przekładu w otwartym dostępie. Pełne przekłady współczesne są chronione, między innymi te, które ogłosili Xavier Renau Nebot (Gredos, 1999, wznowienie 2025) i Jorge Cano Cuenca (Alianza, 2024), podobnie jak łacińsko-hiszpański Asclepio pod redakcją Claudii D’Amico (Buenos Aires, 2017). Chronione są też wydania krytyczne: Nocka i Festugière’a dla Corpus, Mattea Stefaniego (2019) dla łacińskiego Asclepiusa. Do nich legalna droga prowadzi przez bibliotekę.
| Wierszy w rejestrze | 30: 22 dla tekstów po łacinie, grecku, angielsku, francusku i niemiecku; 8 dla przekładów na polski i hiszpański; osobno 5 pozycji z polskich zbiorów |
|---|---|
| Najstarszy skan, który udało się otworzyć | Łacina Ficina, Ferrara, 8 stycznia 1472 (Monachium, BSB, 4 Inc.c.a. 33 m) |
| Pierwszy druk | Treviso, 18 grudnia 1471 (GW 12310): 63 egzemplarze lub fragmenty; otwartego skanu nie potwierdziliśmy |
| Grecka editio princeps | Turnèbe, Paryż, 1554 (Monachium, BSB, Res/4 A.gr.b. 690) |
| Za darmo po angielsku | Everard 1650 (w skanie brak s. 3-14), Chambers 1882, Mead 1906 (3 t.), Scott 1924-1925 (t. I-II); t. III Scotta (1926) w USA |
| Chronione | Nock i Festugière 1945-1954; Copenhaver 1992; The Way of Hermes 1999; Stefani 2019; po polsku Pawłowski 2002, Staszewska 2012, Pietruszczak 2015 |
| Całość po polsku | Aneta Tylak, 2021, CC BY-NC-ND 4.0 |
| W Polonie | Paryż 1505 (korektor Jan Schilling z Krakowa), komentarz Rossellego (Kraków 1584-1590), Zieliński 1920 |
| Linki sprawdzone | 31 października 2026 (polskie dodatki: 1 listopada 2026) |
Uczciwe pytania
Czy istnieje darmowy i legalny PDF Corpus Hermeticum?
Tak. Po polsku cały Corpus w przekładzie Anety Tylak (Łódź, 2021) jest w otwartym dostępie. Po angielsku drugi tom Thrice-Greatest Hermes Meada (1906) zawiera cały Corpus i Asclepiusa, a darmowe są też przekład Chambersa (1882), Divine Pymander Everarda (1650; w darmowym skanie brak s. 3-14) i dwa pierwsze tomy Hermetica Scotta (1924-1925). Grekę można czytać za darmo w editio princeps Turnèbe’a (Paryż, 1554, skan Bawarskiej Biblioteki Państwowej), a dla traktatów I, XIII i XVI-XVIII w krytycznym tekście Reitzensteina (1904).
Czy przekład Copenhavera można pobrać za darmo?
Nie. Hermetica Briana Copenhavera (Cambridge University Press, 1992) są chronione prawem autorskim i dostępne u wydawcy, także w Cambridge Core; darmowy PDF tej książki na innej stronie nie jest autoryzowaną kopią. To samo dotyczy krytycznego wydania Nocka i Festugière’a (1945-1954) i The Way of Hermes (1999).
Czy Hermetica Waltera Scotta są w domenie publicznej?
Tomy I (Oksford, 1924) i II (1925) tak: w Stanach Zjednoczonych w domenie publicznej jest wszystko, co wydano przed 1931 rokiem, a w Wielkiej Brytanii i w Unii Europejskiej, także w Polsce, ochrona wygasła 70 lat po śmierci Scotta w 1925 roku (w Hiszpanii, gdzie obowiązuje 80 lat, z końcem 2005 roku). Tom III (1926) jest w domenie publicznej w USA, ale A. S. Ferguson, który doprowadził go do druku, dodał przedmowę i przypisy, a zmarł w 1958 roku. Darmowe skany tomów I-III w Internet Archive to egzemplarze z biblioteki Uniwersytetu Turyńskiego (pieczęć jest w skanie tomu I; rekordy nie podają biblioteki); darmowego tomu IV nie znaleźliśmy. Scott przestawia i uzupełnia grekę z koniektury, więc sprawdzaj ustępy w wydaniu Nocka i Festugière’a.
Gdzie za darmo przeczytać studia o Tablicy Szmaragdowej?
Artykuł Roberta Steele’a i Dorothei Waley Singer „The Emerald Table” (Proceedings of the Royal Society of Medicine 21, 1928, s. 485-501) jest bezpłatnie w PubMed Central jako skany stron i PDF. Z Tabula Smaragdina Juliusa Ruski (Heidelberg, 1926) jedynym skanem bibliotecznym, jaki znaleźliśmy, jest rozdział VIII w Wellcome Collection; notkę E. J. Holmyarda z 1923 roku w Nature znaleźliśmy tylko na stronie wydawcy.
Czy Corpus Hermeticum po polsku jest dostępny za darmo?
Tak: przekład Anety Tylak, obejmujący wszystkie siedemnaście traktatów (Łódź, 2021), jest w otwartym dostępie na licencji CC BY-NC-ND 4.0, a przekłady w czasopismach (Tylak, Wincenty Myszor, Agata Ewa Sowińska) dają pojedyncze traktaty i dwa wyimki ze Stobajosa. Drukowane przekłady Staszewskiej (2012) i Pietruszczaka (2015) są chronione. Po hiszpańsku pełnego otwartego przekładu nie znaleźliśmy; za darmo są dwie prace dyplomowe z UNAM z 1985 roku, o traktacie X i o Asclepiusie (rekordy podają CC BY-NC-ND 4.0, pliki PDF: wszelkie prawa zastrzeżone).
Źródła i dalsza lektura
- Cornell University Library, „Copyright Term and the Public Domain in the United States”, tabela zaktualizowana 1 stycznia 2026, online; UK Copyright, Designs and Patents Act 1988, s. 12(2), legislation.gov.uk; Unia Europejska, Your Europe, „Prawo autorskie”, online; Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych, tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 24, art. 36 pkt 1 i art. 39, ELI; kartoteki wzorcowe Library of Congress: Walter Scott, 1855-1925 (n82089970), G. R. S. Mead, 1863-1933, Richard Reitzenstein, 1861-1931, Julius Ruska, 1867-1949, John David Chambers, 1805-1893 (n87895455), A. S. Ferguson, 1883-1958 (n87944948); Hiszpania, Real Decreto Legislativo 1/1996, tekst jednolity ustawy o własności intelektualnej, czwarty przepis przejściowy (autorzy zmarli przed 7 grudnia 1987), BOE, i ustawa z 10 stycznia 1879, art. 6 („ochenta años”), BOE. Wszystko sprawdzone 31 października i 1 listopada 2026.
- Gesamtkatalog der Wiegendrucke: GW 12310 (Treviso, Gerardus de Lisa, 18 grudnia 1471: 8°, 56 kart; 63 egzemplarze lub fragmenty w zbiorach publicznych; wśród reprodukcji cyfrowa kopia w Bibliotece Uniwersyteckiej w Uppsali) i GW 12311 (Ferrara, Andreas Belfortis, 8 stycznia 1472: 4°, 40 kart; zdigitalizowany egzemplarz monachijski, BSB-Ink H-114).
- Bayerische Staatsbibliothek, Monachium, rekordy i skany w Münchener Digitalisierungszentrum: Ficino, Pimander (Ferrara, 1472), 4 Inc.c.a. 33 m, bsb00067142, Public Domain Mark; Mercurii Trismegisti Poemander (Paryż: Adrien Turnèbe, 1554), Res/4 A.gr.b. 690, bsb10150774, karta tytułowa na obrazie 7; Patrizi, Nova de universis philosophia (Ferrara: Mamarellus, 1591), 2 Ph.u. 58, bsb10149781, karta 3 działu Hermesa na obrazie 433; dwa ostatnie z oznaczeniem „No Copyright, non-commercial use”.
- François Foix de Candale (Flussas), Mercurii Trismegisti Pimandras utraque lingua restitutus (Bordeaux: Simon Millanges, 1574), BIU Santé, Bibliothèque de pharmacie, RES 22176: Medica; kopia w Internet Archive, Licence Ouverte (Etalab).
- Walter Scott, Hermetica, t. I (Oksford: Clarendon Press, 1924), s. 17-19 i 34 (Flussas i „Caput XV”), s. 24 (nawiasy dla słów dopisanych i ustępów przestawionych z koniektury), s. 43, przyp. 3 (Everard idzie za tekstem i układem Patriziego), s. 44 (Parthey: wydanie CH I-XIV, „useless, if not misleading”; Ménard: CH I-XIV, Asclepius, 26 wyimków ze Stobajosa, fragmenty i CH XVI-XVIII, polecany czytelnikom bez greki i łaciny), s. 45 (Reitzenstein 1904), wyimki ze Stobajosa od s. 380; skan w Internet Archive; t. II, Notes on the Corpus Hermeticum (1925), skan; t. III, Notes on the Latin Asclepius and the Hermetic Excerpts of Stobaeus (1926), przedmowa A. S. Fergusona z 1 marca 1926 („Some additional notes have been inserted [...]; these are distinguished by square brackets”), skan.
- John Everard (przeł.), The Divine Pymander of Hermes Mercurius Trismegistus, in XVII Books (Londyn: Robert White dla Thomasa Brewstera i Gregory’ego Moule’a, 1650), egzemplarz Wellcome Library w Internet Archive, Public Domain Mark; uwaga w rekordzie: „Pp. 3-14 are wanting”. John David Chambers (przeł.), The Theological and Philosophical Works of Hermes Trismegistus, Christian Neoplatonist (Edynburg: T. & T. Clark, 1882), xxiv, 170 s., Wellcome Collection, Public Domain Mark. HathiTrust, rekord 001381148 (Mead, Thrice-Greatest Hermes, 1906): egzemplarze t. I-III z Harvardu, Michigan, Minnesoty i innych bibliotek, „Full view”, kod praw pdus (domena publiczna w USA), sprawdzone przez API HathiTrust 1 listopada 2026.
- Gustav Parthey (red.), Hermetis Trismegisti Poemander (Berlin: Fr. Nicolai, 1854), przedmowa, s. vi (łacińska wersja Ficina, Flussasa i Patriziego, poprawiona przez Partheya, drukowana pod tekstem), egzemplarz Uniwersytetu Michigan; Richard Reitzenstein, Poimandres: Studien zur griechisch-ägyptischen und frühchristlichen Literatur (Lipsk: Teubner, 1904), egzemplarz Uniwersytetu w Toronto.
- Louis Ménard, Hermès Trismégiste: traduction complète, précédée d’une étude sur l’origine des livres hermétiques (Paryż: Didier, 1866), spis treści: CH I-XIV (księga I), Asclepius (księga II, s. 113-172), fragmenty Kore Kosmou (księga III), fragmenty do Tata i do Ammona (księga IV), Definicje Asklepiosa od s. 285; egzemplarz Uniwersytetu Michigan.
- G.R.S. Mead, Thrice-Greatest Hermes, 3 t. (Londyn i Benares: Theosophical Publishing Society, 1906), egzemplarze Uniwersytetu w Toronto: t. I (prolegomena), t. II (Asclepius na s. 307-390), t. III (wyimki i fragmenty); domena publiczna, przekład sprzed tekstu krytycznego.
- Dorothee Gall (red.), Die göttliche Weisheit des Hermes Trismegistos: Pseudo-Apuleius, Asclepius (Tybinga: Mohr Siebeck, SAPERE 38, 2021), otwarty dostęp, CC BY-NC-ND 4.0, doi:10.1628/978-3-16-160108-8. Curt Wachsmuth i Otto Hense (red.), Ioannis Stobaei Anthologium, t. I-II (1884) i III (1894) (Berlin: Weidmann), egzemplarze Uniwersytetu w Toronto: t. I-II, t. III.
- Robert Steele i Dorothea Waley Singer, „The Emerald Table”, Proceedings of the Royal Society of Medicine 21, nr 3 (1928), s. 485-501, wygłoszone 2 listopada 1927, PMC2101974 (cytaty z s. 485); E. J. Holmyard, „The Emerald Table”, Nature 112 (1923), s. 525-526, doi:10.1038/112525a0; Julius Ruska, Tabula Smaragdina: ein Beitrag zur Geschichte der hermetischen Literatur (Heidelberg: Carl Winter, 1926), rozdz. VIII, „Rückblick und allgemeine Ergebnisse”, s. 163-176, nadbitka, egzemplarz Wellcome Collection.
- Musaeum Hermeticum (Frankfurt nad Menem, 1625), SLUB Drezno, Chem.359,misc.1, skan; (Frankfurt nad Menem, 1678), ETH-Bibliothek Zurych, Rar 8231, e-rara, i Getty Research Institute, Internet Archive. David Pingree (red.), Picatrix: The Latin Version of the Ghayat al-Hakim (Londyn: Warburg Institute, 1986), Warburg Library Commons; Hellmut Ritter i Martin Plessner (przeł.), „Picatrix”: Das Ziel des Weisen von Pseudo-Magriti (Londyn: Warburg Institute, 1962), Warburg Library Commons, oba z oznaczeniem In Copyright. The Kybalion (Chicago: Yogi Publication Society, 1908), Project Gutenberg, e-book 14209, „Public domain in the USA”.
- Aneta Tylak, Bóg - świat - człowiek w traktatach Corpus Hermeticum na tle greckiej tradycji filozoficznej (Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, 2021), DOI 10.18778/8220-500-8, repozytorium, CC BY-NC-ND 4.0; Aneta Tylak, „Corpus Hermeticum XVI”, Collectanea Philologica 17 (2014), s. 29-36, repozytorium; Aneta Tylak, „O prawdzie: II hermetyczny fragment Stobajosa. Przekład i komentarz”, Collectanea Philologica 26 (2023), s. 91-103, doi:10.18778/1733-0319.26.08, CC BY-NC-ND 4.0; Wincenty Myszor, przekłady w Studia Theologica Varsaviensia od 15/1 (1977) do 17/1 (1979), darmowe PDF-y w BazHum (tabela); Agata Ewa Sowińska, CH VIII, Vox Patrum 79 (2021), s. 541-552, doi:10.31743/vp.12276, i SH 11, Vox Patrum 81 (2022), s. 233-280, doi:10.31743/vp.13018, oba CC BY-ND 4.0; Joanna Komorowska, „Picatrix Latinus: kilka słów wprowadzenia”, Terminus 17, z. 1 (2015), s. 147-199, otwarty dostęp; Mieszek Jagiełło, „Hermes Trismegistos według Marsilia Ficina. Argumentum: przekład i komentarz”, Roczniki Humanistyczne 69, z. 3 (2021), s. 31-46, doi:10.18290/rh21693-2, CC BY-NC-ND 4.0.
- Katalog Biblioteki Narodowej i Polona (stan na 1 listopada 2026): Contenta in hoc volumine Pimander [...] Asclepius [...] Item Crater Hermetis a Lazarelo Septempedano (Paryż: Henri Estienne, kwiecień 1505; w kolofonie „recognitoribus [...] Ioanne Solido Cracouiensi et Volgacio Pratensi”; dedykację podpisał Lefèvre d’Étaples), SD XVI.Qu.3535 adl., Polona; Annibale Rosselli, Pymander Mercurii Trismegisti cum commento, ks. I-V (Kraków: Drukarnia Łazarzowa, 1584-1586), ks. I: SD XVI.F.146, Polona, i Asclepius Mercurii Trismegisti cum commento, ks. VI (Kraków, 1590), SD XVI.F.1037 adl., Polona; pełny tytuł ks. VI w katalogu BN nazywa Rossellego członkiem „Ordinis Minorvm Regvlaris obseruantiæ” i profesorem „Theologiæ & Philosophiæ ad S. Bernardinum Cracouiæ”; Tadeusz Zieliński, Hermes Trismegistos: studjum z cyklu „Współzawodnicy chrześcijaństwa” (Zamość: Zygmunt Pomarański i Spółka, 1920), II 133.100, Polona, i Hermes Trzykroć-Wielki, wyd. 2 niezmienione (1921), II 525.633 A, Polona; wznowienie: Sandomierz: Armoryka, 2017. Przekłady chronione: Boski Pymander, przeł. Agata Staszewska (Sandomierz: Armoryka, 2012), karta w Polonie (kopia cyfrowa w czytelniach BN i na terminalach Academiki); Corpus hermeticum, tł. Henryk Pietruszczak (Zgorzelec: nakładem tłumacza, 2015); Pseudo-Apulejusz, Asklepiusz, czyli Rozmowa z Hermesem Trismegistosem, przeł. Kazimierz Pawłowski, w: Apulejusz z Madaury, O bogu Sokratesa; O Platonie i jego nauce; O świecie (Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2002).
- Marcela Lechuga Téllez, Corpus Hermeticum: Tratado X, La llave, tesis de licenciatura (Meksyk: UNAM, Facultad de Filosofía y Letras, 1985), repozytorium UNAM; María Luisa Hernández Ibar, Asclepio: su tiempo y sus temas. Introducción, traducción y notas, tesis de licenciatura (UNAM, 1985), repozytorium UNAM; Mourad Kacimi, recenzja: Claudia D’Amico (koord.), Asclepio. Un texto sapiencial (Buenos Aires: Editorial de la Facultad de Filosofía y Letras, UBA, 2017), eHumanista/IVITRA 13 (2018), s. 553-556, PDF.