Postaci

Thot

Zanim pojawił się Hermes Trismegistos, był bóg z głową ibisa i paletą pisarza. Thot — egipski Dżehuti — to boski wynalazca pisma hieroglificznego, patron pisarzy, mierniczy czasu i osobisty sekretarz bogów. W scenie sądu z Księgi Umarłych, gdy serce waży się naprzeciw pióra Maat, Thot stoi przy wadze i zapisuje werdykt: „pisarz bogów” był opisem stanowiska, zanim stał się metaforą.

Z Chemenu do Hermopolis

Jego centrum kultu leżało w Chemenu w Środkowym Egipcie — ośrodku kształcenia pisarzy i kapłańskiej uczoności. Greccy osadnicy, rozpoznawszy w nim własnego boskiego posłańca, przemianowali miasto na Hermopolis — „miasto Hermesa”. Utożsamienie jest starsze niż Ptolemeusze: Fajdros Platona (ok. 370 p.n.e.) już opowiada egipską historię „Theuta”, wynalazcy liter, i spiera się, czy pismo jest lekarstwem na pamięć, czy trucizną dla niej — najstarszy zachowany spór o nową technologię informacyjną.

Wielki, wielki, wielki

Inskrypcje świątynne piętrzyły epitet Thota: „wielki, wielki, wielki”. Demotyczne dokumenty kultu ibisa nazywają go „trzykroć wielkim” już w 172 p.n.e.; po grecku wyszło z tego trismegistos — po trzykroć największy. Ten jeden przełożony epitet, niesiony przez dwujęzycznych egipskich kapłanów, jest mostem od boga z głową ibisa do mędrca, któremu przypisano Corpus Hermeticum — historię tę w całości opowiada krok 02 Ścieżki i karta Hermesa Trismegistosa.

Prawdziwa Księga Thota

Autentyczna demotyczna Księga Thota istnieje: to dialog mistrza z uczniem o wiedzy pisarskiej i świątynnej, zrekonstruowany z ponad czterdziestu papirusów grecko-rzymskich (Jasnow & Zauzich, 2005). Pod względem formy to najbliższa egipskojęzyczna paralela dialogów hermetycznych — mocny dowód, że literatura hermetyczna ma rodzime, kapłańskie korzenie, a nie tylko grecką konwencję.

Czym Thot nie był

Nie był atlantydzkim królem-kapłanem i nie wyrył szmaragdowych tablic 36 000 lat temu. Tę opowieść wymyślił około 1939 roku „Maurice Doreal”, czerpiąc z teozofii i pulpowej prozy Lovecrafta; nie wspiera jej żaden egiptolog, papirus ani artefakt — i nie ma ona nic wspólnego także ze średniowieczną Tablicą Szmaragdową. Udokumentowany Thot — trzy tysiąclecia kultu, miliony zmumifikowanych ibisów w Sakkarze i Tuna el-Gebel, bóg pisma, który został autorem — żadnej Atlantydy nie potrzebuje.

Najważniejsze fakty

Imię egipskie	Dżehuti (ḏḥwty); grecki Thōth
Centrum kultu	Chemenu — przemianowane przez Greków na Hermopolis Magna
Święte zwierzęta	Ibis i pawian
Rola	Bóg pisma i rachuby; pisarz bogów przy ważeniu serca
Epitet	„Wielki, wielki, wielki” — źródłosłów greckiego Trismegistos
Dlaczego jest ważny	Egipska połowa Hermesa Trismegistosa — i całej tej tradycji

Uczciwe pytania

Czy Thot to to samo co Hermes Trismegistos?

Nie to samo, ale źródło: Grecy w Egipcie utożsamili Thota z Hermesem, a epitet Thota „trzykroć wielki” stał się Trismegistos. Hermes Trismegistos to zrośnięta grecko-egipska postać, która wyrosła z tego utożsamienia.

Czy Thot napisał Szmaragdowe Tablice z Atlantydy?

Nie. „Szmaragdowe Tablice Thota-Atlantydy” to tekst XX-wieczny, wymyślony przez Maurice'a Doreala (ok. 1939), sklejony z teozofii i fikcji Lovecrafta. Nie ma związku ani ze starożytnym Egiptem, ani ze średniowieczną Tablicą Szmaragdową.

Czego bogiem był Thot?

Pisma, mądrości i rachuby: wynalazca hieroglifów, patron pisarzy, mierniczy czasu, bóstwo księżycowe i protokolant sądu nad zmarłymi.

Źródła i dalsza lektura

• Martin A. Stadler, "Thot," UCLA Encyclopedia of Egyptology (2012).
• Garth Fowden, The Egyptian Hermes (Cambridge UP, 1986).
• Richard Jasnow & Karl-Theodor Zauzich, The Ancient Egyptian Book of Thot (Harrassowitz, 2005).
• Dossier badawcze: thoth.md §1–9.

Jak bóg został mędrcem → Hermes Trismegistos