Postaci

William Walker Atkinson

William Walker Atkinson (1862-1932) był chicagowskim prawnikiem, który został pisarzem New Thought i wydał ponad sto książek, pod własnym nazwiskiem i pod zmyślonymi, takimi jak Yogi Ramacharaka. Dziś pamięta się go głównie dzięki jednej anonimowej książce z 1908 roku, Kybalionowi, którą sam wpisał na listę swoich dzieł w haśle o sobie w Who’s Who in America. Ta strona jest o człowieku: co zapisały leksykony z jego czasów, jak zbudował karierę pisarza, które pseudonimy łączą się z nim i na podstawie jakich dowodów oraz gdzie kończą się dokumenty. O samej książce, jej siedmiu zasadach i o tym, gdzie ją przeczytać, mówi strona o Kybalionie.

Co mówią źródła z jego życia

Najpewniejsze źródło biograficzne Atkinson pomógł napisać sam. Who’s Who in America drukował hasło o nim co najmniej od tomu na lata 1910-1911, a historyk Philip Deslippe (jego artykuł z 2019 roku cytujemy dalej samym numerem strony) zauważa, że Atkinson sam nadsyłał hasła o sobie do takich leksykonów (Deslippe 2019, s. 65). Hasło zapisuje więc to, co Atkinson chciał o sobie ogłosić, i właśnie dlatego się przydaje: to jego własne twierdzenie, w druku, za jego życia.

Według hasła z lat 1910-1911 urodził się w Baltimore 5 grudnia 1862 roku jako syn Williama C. i Emmy L. (z domu Mittnacht) Atkinsonów, uczył się w szkołach publicznych, a 31 października 1889 roku ożenił się z Margaret Foster Black z Delanco w New Jersey (w tomach z 1912 i 1916 roku: z Beverly). W latach 1882-1894 pracował „in commercial life” (w handlu), w 1894 roku przyjęto go do adwokatury w Pensylwanii, a w 1903 roku w Illinois; był zastępcą redaktora Suggestion (Chicago, 1900) i redaktorem New Thought (Chicago, 1901-1905) (Who’s Who in America, t. 6, 1910-1911, s. 56-57). Mieszkał i miał biuro w Chicago.

Deslippe, redaktor wydania Kybalionu z 2011 roku (Tarcher/Penguin), dopowiada to, czego leksykon nie mówi. Ojciec i dziadek Atkinsona prowadzili sklepy spożywcze; w wieku dwudziestu jeden lat Atkinson przeszedł załamanie, czytał pisma teozofów, od 1893 roku studiował prawo i prowadził praktykę w Pensylwanii, dopóki nie odmówiono mu przeniesienia uprawnień i nie przeszedł drugiego załamania. Wtedy przeniósł się z rodziną do Chicago i zajął się wyłącznie pisaniem (s. 63-64). To ustalenia Deslippe’a, nie dokumenty, które widzieliśmy.

Pisarz New Thought

New Thought to w krótkiej definicji Deslippe’a „sieć przekonań i praktyk, według których myśli człowieka wpływają na zdrowie, samopoczucie i okoliczności” (s. 64; cytaty z Deslippe’a w naszym przekładzie). Ruch rósł w amerykańskich miastach na przełomie XIX i XX wieku, wśród urzędników i sprzedawców, którzy, jak to ujmuje Deslippe, mieli do dyspozycji niewiele więcej niż własne myśli i pragnienia (s. 64). Atkinson należał do jego najpłodniejszych autorów.

Pierwsze książki wydawał pod własnym nazwiskiem w małych chicagowskich oficynach. Na stronie tytułowej The Law of the New Thought (1902) stoi „By William Walker Atkinson, associate editor of ‚New Thought,’ Chicago”, a wydawcą była Psychic Research Company z 3835 Vincennes Avenue (skan). Prawa do Thought Vibration, or The Law of Attraction in the Thought World zastrzegła w 1906 roku New Thought Publishing Company (skan druku z 1908 roku); wyrażenie „law of attraction” (prawo przyciągania), pod którym działa dziś duży rynek poradników, stoi w podtytule. Narzędzie serwisu do sprawdzania dat traktuje tę książkę z 1906 roku jako najwcześniejsze datowane źródło tej idei w jej nowoczesnej postaci.

Gdy magazyn New Thought redagował Atkinson, nakład pisma podwoił się, a potem podwoił jeszcze raz. Menedżer pisma, Sydney Flower, ściągnął później na pismo federalny nakaz w sprawie oszustwa, który tuż przed Bożym Narodzeniem 1904 roku odciął magazyn od poczty; kilka miesięcy później Atkinson wyjechał do południowej Kalifornii i oświadczył w druku, że z „business side” (stroną handlową) nie miał nic wspólnego (s. 64-66). Od 1916 roku redagował Advanced Thought, należący do „tej samej pary, która prowadziła Yogi Publication Society”, i w niektórych numerach sam pisał niemal wszystko, co nie było reklamą (s. 67-68). Deslippe nie podaje nazwisk tej pary, więc nie piszemy, że to wydawnictwo należało do Atkinsona.

Dla historii hermetyzmu liczy się to, jak Atkinson widział New Thought. Nie uważał go za nowość: widział w nim najnowszą postać długiego szeregu systemów, sięgającego starożytnych Indii, i chętnie opisywał wszechświat jako zbiór praw, co Deslippe wywodzi z jego lat w zawodzie prawnika (s. 64). Oba nawyki, długi rodowód i język praw, wracają w Kybalionie.

Nazwiska, pod którymi pisał

Atkinson używał ponad tuzina pseudonimów. Deslippe, od którego pochodzi ta liczba, widzi w nich praktyczne narzędzie: każde nazwisko wiąże się zwykle z jednym wydawcą i jednym okresem, dzięki czemu bardzo szybko piszący autor mógł wydawać jednocześnie w kilku firmach i nie zalewać rynku (s. 65). Dowody, które łączą poszczególne nazwiska z Atkinsonem, są różnego rodzaju, a tabela ich nie miesza.

Z tabeli wynikają dwie rzeczy. Po pierwsze, książki Ramacharaki i Kybalion mają tę samą podstawę: Atkinson sam wpisał jedne i drugie do tego samego leksykonu, kilka wierszy od siebie. Po drugie, Deslippe pisze, że Atkinson „nigdy się nie odciął” od książek wydanych pod pseudonimami i że w egzemplarzach należących do rodziny dopisał obok swoich inicjałów „I Wrote This” (to ja napisałem; s. 65). Tych egzemplarzy nie widzieliśmy, więc ten szczegół podajemy za Deslippe’em.

Yogi Ramacharaka

Ramacharaka był „jednym z najwcześniejszych” pseudonimów (s. 65). Lekcje zaczęły się jako comiesięczne kursy korespondencyjne, gdy Atkinson redagował New Thought, a potem wychodziły jako książki Yogi Publication Society. Who’s Who z lat 1910-1911 wymienia dziesięć z nich: Yogi Philosophy (dwa tomy, 1903-1904), Science of Breath (1903), Hatha Yoga (1904), Raja Yoga (1905), Gnani Yogi (1906), Psychic Healing (1906), kompilacje Bhagawadgity i Upaniszad (1907), Mystic Christianity (1907) oraz Religions and Philosophies of India (1908) (s. 57). Na stronie tytułowej Hatha Yoga z 1904 roku widnieje tylko „Yogi Ramacharaka”, a prawa należą do Yogi Publication Society, nie do osoby (skan).

Deslippe opisuje jogę z tych książek jako mieszankę kultury fizycznej, ówczesnej nauki, New Thought i poradnictwa, podaną przez Amerykanina, któremu najwyraźniej nie zależało na tym, by być „przekaźnikiem czystej starożytnej mądrości Indii” (s. 65). Zajmuje się też dalszymi losami tych książek: przekładami na japoński i rosyjski, wpływem, który śledzi aż do reiki i systemu aktorskiego Stanisławskiego, oraz wykładowcami z Azji Południowej, którzy w międzywojennych Stanach Zjednoczonych przedstawiali je jako starożytną naukę Indii (s. 69). To jego ustalenia i tak je tu podajemy. Po polsku Ramacharakę tłumaczył Antoni Lange: warszawska oficyna Trzaska, Evert i Michalski wydała w jego przekładzie między innymi Filozofja jogi i okultyzm wschodni (1921, z Fourteen Lessons in Yogi Philosophy and Oriental Occultism) i Hatha-Joga (1922). Na stronie tytułowej autor nazywa się „Jogi Rama-Czaraka”, a katalog Biblioteki Narodowej podaje przy obu książkach, że to pseudonim Williama Walkera Atkinsona.

Kybalion: ślad w dokumentach

W 1908 roku, na początku okresu, który Deslippe opisuje jako pięć lat z ponad czterdziestoma książkami (s. 67), Yogi Publication Society wydało The Kybalion: A Study of the Hermetic Philosophy of Ancient Egypt and Greece „by Three Initiates” (Trzech Wtajemniczonych). Pytanie, kto ją napisał, szerzej omawia strona o Kybalionie; niżej zbieramy dokumenty, które dotyczą Atkinsona, jeden po drugim, i przy każdym mówimy, ile dowodzi.

Krótko: dokumenty mówią mniej, niż twierdzi każda ze stron popularnego sporu. Żaden dokument z 1908 roku nie wymienia autora. Od 1912 roku Atkinson wskazywał jako autora siebie, i tylko siebie, a hasło mówi „anonymously” (anonimowo), nie „with others” (z innymi). To twierdzenie, a nie podpisany rękopis, ale nie znamy dokumentu, który by mu przeczył. Deslippe, redaktor wydania z 2011 roku, nazywa „Three Initiates” „zagadkowym pseudonimem” Atkinsona (2019, s. 67). Książka wcześnie dotarła do Francji: Bibliothèque nationale de France notuje przedruki przekładu André Durville’a, „traduit de l’anglais en 1917” (przełożonego z angielskiego w 1917 roku), z przedmową A. L. Cailleta, a jej hasło wzorcowe podaje, że według Cailleta i W. C. Hartmanna książkę napisał, „a przynajmniej wydał”, Atkinson (BnF). Samego wydania z 1917 roku nie widzieliśmy. Polski przekład Stefana Holona, „autorstwa Trzech Wtajemniczonych”, wydało w 2023 roku poznańskie Wydawnictwo Indygo; innego polskiego wydania nie znaleźliśmy w katalogu Biblioteki Narodowej (stan na 4 listopada 2026).

Liczba trzech pochodzi wyłącznie z książki. Późniejsi autorzy proponowali współautorów. Samo hasło Library of Congress przytacza stronę internetową o Kybalionie z 2005 roku, która wymienia Paula Fostera Case’a, Mabel Collins albo Michaela Whitty’ego, oraz Wikipedię z 2021 roku, która ich powtarza i dodaje Harriett Case. Żaden dokument z epoki nie wymienia jako współautora nikogo z nich ani nikogo innego, a twierdzenia, że jakiś zakon ezoteryczny oficjalnie przypisuje udział Case’owi, przed powtórzeniem trzeba sprawdzić w publikacjach samego zakonu.

Dlaczego książka New Thought nazwała się hermetyczną

Deslippe odczytuje książkę tak: choć podawała się za starożytną, egipską i hermetyczną, „była w znacznie większym stopniu wytworem nowoczesnego amerykańskiego New Thought” (s. 67). Porównanie, które zrobiliśmy w serwisie, potwierdza to od drugiej strony: siedmiu zasad Kybalionu nie ma jako takich w siedemnastu traktatach Corpus Hermeticum, a jego jedyne rozpoznawalnie hermetyczne zdanie, „jak na górze, tak na dole”, parafrazuje wers Tablicy Szmaragdowej, tekstu arabskiego znacznie młodszego od greckich Hermetica. Hermetyczna nauka o odpowiedniościach istnieje naprawdę, ale nie jest prawem przyciągania.

Naszym zdaniem ta rama pasuje do książek, które Atkinson podpisywał: już w nich przedstawiał New Thought jako najnowsze ogniwo bardzo starego łańcucha, pisał o mentalnych „prawach” i w tej samej oficynie wydawał jogę pod nazwiskiem brzmiącym po indyjsku. Egipski mistrz w miejsce indyjskiego to ten sam ruch, wykonany jeszcze raz. Jedno ze współczesnych wcieleń tej książki opisuje strona Transerfing rzeczywistości i Kybalion.

Ostatnie lata i dalsze losy

W 1922 roku Atkinson wydał razem z Edwardem Bealsem dwunastotomową serię Personal Power, według Deslippe’a w dużej mierze streszczenie wcześniejszych tematów; potem osiadł z żoną w Los Angeles, gdzie aż do śmierci w listopadzie 1932 roku wykładał we wspólnotach New Thought i w małych grupach (s. 68-69). Zostawił dwa niewydane rękopisy, The Seven Cosmic Laws i elementarz teozofii, a rodzina musiała pożyczyć pieniądze na pogrzeb (s. 69). Źródła z drugiej ręki podają dokładną datę (hasło Library of Congress, powołując się na Wikipedię, ma 22 listopada 1932 roku); aktu zgonu nie widzieliśmy.

Jego wpływ sięga dalej niż jego nazwisko. Deslippe przytacza artykuł z 1995 roku, który wywodzi część idei pozytywnego myślenia Normana Vincenta Peale’a z Kybalionu za pośrednictwem pisarki metafizycznej Florence Scovel Shinn, i łączy książki Atkinsona z kontrkulturą lat sześćdziesiątych oraz z „prawem przyciągania” z The Secret Rhondy Byrne (2006) (s. 70). Atkinson nie próbował na serio założyć własnego kościoła ani instytucji (s. 69). To, razem z pseudonimami, tłumaczy, dlaczego anonimowa książka hermetyczna przetrwała nazwisko człowieka, który ją sobie przypisał.

Jak to sprawdzić samemu

Każdy dokument źródłowy na tej stronie jest dostępny jako darmowy skan (katalog praw autorskich, trzy tomy Who’s Who in America pod hasłem „ATKINSON, William Walker”, pierwsze wydanie z BYU); rekordy biblioteczne i artykuł Deslippe’a też są w sieci. Ogólną metodę, czyli datowanie twierdzenia po jego najwcześniejszym dokumencie, opisuje strona Czy to naprawdę starożytne?. Tam, gdzie ta strona referuje Deslippe’a, są to jego badania; tam, gdzie cytuje skan, możesz sam otworzyć stronę.

Najważniejsze fakty

Urodzony	5 grudnia 1862, Baltimore, Maryland (Who’s Who in America 1910-1911)
Zmarł	listopad 1932, okolice Los Angeles (Deslippe 2019); dokładnej daty nie widzieliśmy w źródle pierwotnym
Zawód	w handlu 1882-1894; prawnik (adwokatura w Pensylwanii 1894, w Illinois 1903); od 1900 pisarz i redaktor
Redagował	Suggestion (zastępca redaktora, 1900), New Thought (1901-1905), Advanced Thought (od 1916)
Ruch	New Thought
Pseudonimy i dzieła anonimowe, które sobie przypisał	Yogi Ramacharaka (od 1903); dzieła anonimowe, w tym The Kybalion (1908)
Pseudonimy, które przypisuje mu Deslippe	Swami Panchadasi, Swami Bhakta Vishita, Theron Q. Dumont
Dorobek	ponad sto książek i blisko tysiąc artykułów według Deslippe’a

Uczciwe pytania

Kim był William Walker Atkinson?

Amerykańskim pisarzem i redaktorem New Thought (1862-1932), urodzonym w Baltimore. Zanim około 1900 roku zajął się w Chicago pisaniem, był prawnikiem. Redagował magazyn New Thought (1901-1905), później Advanced Thought, i napisał ponad sto książek, wiele pod pseudonimami.

Czy Yogi Ramacharaka był prawdziwą osobą?

Nie. „Yogi Ramacharaka” to pseudonim. Atkinson wymienił dziesięć książek Ramacharaki, od Yogi Philosophy (1903) do Religions and Philosophies of India (1908), w swoim haśle w Who’s Who in America na lata 1910-1911, pod nagłówkiem „Also under the pseudonym” (także pod pseudonimem).

Czy Atkinson napisał Kybalion?

Przypisał go sobie. Książka z 1908 roku wymienia tylko „Three Initiates” (Trzech Wtajemniczonych), a prawa zarejestrowano na Yogi Publication Society. Od 1912 roku hasło Atkinsona w Who’s Who in America wymienia „The Kybalion, 1908” wśród dzieł wydanych „anonymously” (anonimowo). Żaden dokument nie wymienia współautora. Szczegóły są na stronie o Kybalionie.

Jakich pseudonimów używał Atkinson?

Deslippe liczy ich ponad tuzin. Sam Atkinson ujawnił w druku pseudonim Yogi Ramacharaka i kilka tytułów wydanych anonimowo. Deslippe przypisuje mu pseudonimy Swami Panchadasi, Swami Bhakta Vishita i Theron Q. Dumont; inne nazwiska krążą bez dokumentu, który udałoby się nam znaleźć.

Czym jest New Thought?

Amerykańskim ruchem z końca XIX i początku XX wieku, według którego, słowami Philipa Deslippe’a, „myśli człowieka wpływają na zdrowie, samopoczucie i okoliczności”. Atkinson był jednym z jego najpłodniejszych autorów, a jego Thought Vibration z 1906 roku ma podtytuł The Law of Attraction in the Thought World.

Źródła i dalsza lektura

• Who’s Who in America, t. 6, 1910-1911 (Chicago: A. N. Marquis), hasło „Atkinson, William Walker, author”, s. 56-57; Internet Archive.
• Who’s Who in America, t. 7, 1912-1913 (Chicago: A. N. Marquis & Company, 1912), hasło „Atkinson, William Walker”, s. 62-63 („Also, anonymously” na s. 63); Internet Archive.
• Who’s Who in America, t. 9, 1916-1917 (Chicago: A. N. Marquis), hasło „Atkinson, William Walker”, s. 76; Internet Archive.
• Library of Congress, Catalogue of Copyright Entries, Part 1: Books, Group 1, nowa seria, t. 5 (Waszyngton, 1908), s. 38, nr 15439 (The Kybalion, rejestracja 13 czerwca 1908); Internet Archive.
• Three Initiates, The Kybalion: A Study of the Hermetic Philosophy of Ancient Egypt and Greece (Chicago: The Yogi Publication Society, Masonic Temple, 1908), strona tytułowa i jej odwrocie; egzemplarz Harold B. Lee Library, Brigham Young University, Internet Archive.
• Philip Deslippe, „The Hidden Sage: William Walker Atkinson & His Legacy”, New Dawn, numer specjalny, t. 13, nr 5 (2019), s. 63-70; PDF autora.
• Philip Deslippe (red. i wstęp), The Kybalion: The Definitive Edition (Nowy Jork: Jeremy P. Tarcher/Penguin, 2011), ISBN 978-1-58542-874-8.
• William Walker Atkinson, The Law of the New Thought (Chicago: The Psychic Research Company, 1902); Internet Archive.
• William Walker Atkinson, Thought Vibration, or The Law of Attraction in the Thought World (Chicago: New Thought Publishing Co., prawa z 1906; druk The Library Shelf, 1908); Internet Archive.
• Yogi Ramacharaka, Hatha Yoga, or The Yogi Philosophy of Physical Well-Being (Chicago: Yogi Publication Society, 1904); Internet Archive.
• Theron Q. Dumont, The Solar Plexus or Abdominal Brain (Chicago: Advanced Thought Publishing Co., b.d.); Internet Archive.
• Bibliothèque nationale de France, hasło wzorcowe „Three initiates” (FRBNF13195437) i rekord FRBNF41108357 (Le Kybalion, „traduit de l’anglais en 1917 par M. André Durville”, przedruk, Montélimar, 2007); catalogue.bnf.fr.
• Library of Congress Name Authority File, „Three Initiates, 1862-1932”, n2008026919 (rekord z 14 kwietnia 2008, później poprawiany; powołuje się na Wikipedię, 2008 i 2021, oraz stronę internetową o Kybalionie, 2005); id.loc.gov.